Ludzie często mówią, ze podejmują decyzje bardzo racjonalne. Szczególnie inwestorzy wspominają, że po ujarzmieniu emocji podejmują decyzje niemal fundamentalnie racjonalne. Tymczasem ekonomia od dawana boryka się z problemem założeń o racjonalności konsumentów (ludzi). Jak z tym jest naprawdę?
Nie będę się rozwodził nad podstawami teoretycznymi o nieracjonalności czy racjonalności wyborów. Tym niech się zajmą spece od ekonomii eksperymentalnej, którzy będą badać zachowania konsumentów. Ja chcę się zająć wyborami w naszym codziennym życiu, a szczególnie podczas naszego handlu. Bycie traderem to ciągły wybór, strony rynku, po której jesteśmy, poziomu wejścia, wyjścia, zabezpieczenia pozycji, naszego view na rynek, kontrahentów i wiele, wiele innych… A życie często przysparza nam jeszcze wiele innych wyborów różnej maści.
Owszem, duża część naszych wyborów jest racjonalna, lecz pojawiają się wybory niekonsekwentne. To znaczy, że raz wybieramy A zamiast B a raz B zamiast A lub raz wybieramy A nad B a B nad C, żeby potem wybrać C nad A. To łamie warunek przechodniości preferencji. Czasem świadomie wybieramy dłuższą drogę, by np. przejść się po świeżym powietrzu. Co nie oznacza, że jeśli pogoda będzie piękna to zawsze wybierzemy tę drogę. Albo kupujemy produkty wszystkie, tylko nie określoną markę, choć jest ona równo jakościowo i do tego tańsza. Być może wcześniej nie mieliśmy dobrych doświadczeń z produktami tej marki. Z podobnych powodów możemy nie kupować w sklepach bliżej położonych, bo np. obsługa jest tam nie miła, ale jeśli będziemy się spieszyli to to straci na znaczeniu. Jak widać ważny jest kontekst.
Nasz nieracjonalny wybór nigdy nie wynika z luki informacyjnej (braku obiektywnych i pełnych danych), gdyż racjonalny wybór ma tę własności, ze jest podjęty przy dostępnym zasobie informacji. Nawet jeśli potem pojawią się nowe, inne informacje, to wybór podjęty w danym momencie nadal zachowa moc racjonalności. Natomiast często wybory nieracjonalne są podjęte na podstawie błędnych szacunków lub po prostu błędnych oczekiwań, nawet podpartych racjonalnymi argumentami. Z różnymi nieracjonalnymi decyzjami stykami się jako spekulanci i dlatego trzeba o nich nieco wspomnieć.
Wiele z wyborów praktycznych realizują ustalone przez nas zasady znane jako strategia i money management. Ja chcę się zagłębić w fundamentalne wybory. Często zdarza się, że trader zauważy jakąś strategię i usiłuję ją z uporem maniaka wprowadzić w życie, nie bacząc na to czy jest ona dla niego nieodpowiednia. To jest jedna z nieracjonalnych decyzji. Trader wybiera też brokera. Wnikliwie czyta fora, przegląda strony itp. Znajduje duże niepochlebnych opinii i na ich podstawie podejmuje decyzję. Z tym, że te opnie mogą być dla niego mało użyteczne, bo wypisujący je mieli inny styl spekulacji, a być może styl naszego tradera będzie się sprawdzał u tego brokera i będzie to najlepszy wybór? Poza tym wszystko się zmienia. Być może broker wyciągnął wnioski i wyeliminował problemy.
Mniej fundamentalnymi decyzjami a bardziej praktycznymi i równie ważnymi są decyzje o wejściu i wyjściu zgodnie z naszym systemem czy też zasadami (bardziej ogólnie). Jeśli nie stosujemy ich konsekwentnie to po co w ogóle zajmować się handlem? Albo raz gramy jednym systemem a raz drugim. To też bezcelowe. Sam nawet się ostatnio na tym złapałem.
Clue? Przede wszystkim konsekwencja. Nie ważne czy decyzja jest popularna czy nie, czy nawet jest racjonalna. Ważne by budowała wartość dodaną. Wtedy powinniśmy konsekwentnie stosować jeden model wyboru. Druga sprawa to okresowa rewizja swoich poglądów. I czy jest to marka produktu, broker czy system należy się czasem zastanowić, czy obecny stan jest ok. i przede wszystkim czy bardziej optymalne rozwiązanie, którego z jakichś powodów nie chcieliśmy przyjąć, teraz może już zostać z bez przeszkód zastosowane. To truizmy, wiem. Ale jakże często się o nich zapomina.
dobrze napisane:
„Jak widać ważny jest kontekst.”
Można też wspomnieć, że proces podejmowania racjonalnych decyzji jest czasem zakłócany przez jakieś poważniejsze problemy. czasem nastój wywołany właśnie przez te zakłócenia uniemożliwa podejmowania racjonalnych decyzji na rynku. na szczęście tego typu sytuacje nie są za częste.
ogólnie racjonalność to bardzo względne pojęcie, co dla jednego może być racjonalne, dla drugiego będzie odwrotnie. i vice versa.